Zgłoszenie o dewastacji pomnika przy placu Braci Kożuchów w Sosnowcu Straż Miejska w Sosnowcu przyjęła około godziny 16:30 w niedzielę, 4 października 2026 roku. Nie wiadomo na razie, kiedy dokładnie doszło do aktu wandalizmu.
Niemożliwe, by tego nikt nie zauważył
Sprawą zajmuje się policja, która prowadzi czynności mające ustalić sprawcę lub sprawców. Służby apelują do świadków o przekazywanie informacji. Ponieważ monument stoi na niewielkim placu w pobliżu bloków mieszkalnych, trudno uwierzyć, by akt destrukcji pozostał niezauważony.
„Nie ma i nie będzie mojej zgody na bezczeszczenie miejsc pamięci” – napisał prezydent Sosnowca Arkadiusz Chęciński i zapowiedział odbudowę monumentu.
Mamy także pewną obserwację. Ilekroć poruszamy temat żydowskiej przeszłości Zagłębia Dąbrowskiego, natychmiast pojawiają się bardzo mocne komentarze dotyczące bieżącej polityki Izraela. Według piszącego te słowa wypowiedzi takie są słusznie bardzo mocne. Nie ma jednak zgody na łączenie ofiar zbrodni sprzed ponad 80 lat – polskich obywateli, sąsiadów naszych przodków, którzy w zdecydowanej większości po prostu chcieli normalnie żyć tutaj, obok nas – z działaniami współczesnego państwa Izrael. Tamci ludzie nie odpowiadają za czyny państwa, które powstało dopiero kilka lat po ich śmierci. Oni sami byli ofiarami skrajnego, zbrodniczego nacjonalizmu.
Ponad 40 lat spokoju
19 kwietnia 1985 roku wmurowano akt erekcyjny pod budowę pomnika. Jak napisano na płycie, poświęcony był:
„Pamięci Żydów polskich pomordowanych przez hitlerowców w latach II wojny światowej na terenie getta w Sosnowcu-Środuli”.
Chcesz być na bieżąco? Zapisz się na nasz biuletyn informacyjny!
Zlokalizowano go jednak poza terenem dawnego getta, które mieściło się w pobliżu. Jego zabudowania stopniowo burzono na przełomie lat 70. i 80. XX wieku, o czym wspominaliśmy przy okazji artykułu o filmie „Mur”, w którym między innymi zabudowania getta sosnowieckiego odgrywały getto warszawskie. Władze komunistyczne rozprawiły się z historycznymi zabudowaniami bezceremonialnie. Dopiero po kilku latach udało się to miejsce upamiętnić zniszczonym właśnie pomnikiem.
Getto na Środuli
Getto w Sosnowcu powstało w czasie niemieckiej okupacji. Na Środulę przesiedlano Żydów z Sosnowca oraz innych miejscowości Zagłębia Dąbrowskiego. Proces ten zakończył się na początku 1943 roku. Latem tego samego roku Niemcy rozpoczęli likwidację getta czyli proces zagłady jego mieszkańców, którzy przeżyli trudy pobytu w nim.
Między 1 a 6 sierpnia 1943 roku wywieziono stąd około 10 tysięcy Żydów. Kierunek był w zasadzie jeden: niemiecki nazistowski obóz zagłady Auschwitz-Birkenau. Ostatni transport ofiar odjechał z Sosnowca do Oświęcimia w styczniu 1944 roku.
W getcie działał żydowski ruch oporu. Józef i Bolesław Kożuchowie, których imię nosi dziś plac, należeli do organizatorów zbrojnego powstania w getcie będzińsko-sosnowieckim. Bolesław był dowódcą jednego z oddziałów. Obaj zginęli w sierpniu 1943 roku.
Pomóż nam stworzyć najlepszy portal dla Zagłębia Dąbrowskiego. Weź udział w krótkiej ankiecie – odpowiedz na pytania. Z góry dziękujemy!
