Edward Gierek, Zagłębie i Śląsk. Czym zapisał się w historii naszego regionu? Sprawdź, czy znasz te fakty o Gierku

Edward Gierek to postać, którą znają wszyscy. Mimo upływu lat od jego zejścia ze sceny politycznej (czy może właśnie dlatego) otoczona legendą, którą zapewne umocni wchodzący właśnie na ekrany film „Gierek”, którego jest bohaterem. Przywódcę PRL wiele łączyło ze Śląskiem i Zagłębiem. Co szczególnie? Sprawdź, czy znasz te fakty o Gierku.

Narodowe Archiwum Cyfrowe
Edward Gierek i Jerzy Ziętek

Gierek z urodzenia był Zagłębiakiem, choć sam twierdził, że nie odróżnia Śląska od Zagłębia. Ale przyszedł na świat właśnie w Zagłębiu – we wsi Porąbka. Dziś to dzielnica Sosnowca, w którym Gierek do niedawna miał rondo swojego imienia, ale decyzją wojewody śląskiego Jarosława Wieczorka, a wbrew woli lokalnych samorządowców, w ramach dekomunizacji zostało przemianowane na rondo Zagłębia Dąbrowskiego.

„Maluch” i Coca-Cola

Jednym z symboli dobrobytu epoki Gierka (jak dowodzą socjolodzy i statystycy – w znacznej mierze mitycznego) był mały fiat, kultowy dziś „maluch”, który bez wątpienia zmotoryzował Polaków. Produkcję Polskiego Fiata 126p rozpoczęto 6 czerwca 1973 r. w Fabryce Samochodów Małolitrażowych w Bielsku-Białej. „Maluchy” zjeżdżały też z taśmy produkcyjnej FSM w Tychach.

Innym symbolem gierkowskiej dekady była wytwarzana w PRL od 1972 roku Coca-Cola. Jej produkcja początkowo ruszyła w Browarze Warszawskim, ale wkrótce rozpoczęto ją również produkować na Górnym Śląsku. Górnośląska „koka” pochodziła z Browaru Górnośląskiego w Zabrzu i Browarów Tyskich.

W obronie huty

Wśród masy propagandowych gadżetów, które w 1978 r. zabrał ze sobą do rakiety pierwszy polski kosmonauta Mirosław Hermaszewski, był również proporczyk Huty Katowice. Sztandarowa inwestycja epoki Gierka, rozpoczęta (1972) w czasie, gdy już nie przemysł ciężki, a szybki i burzliwy rozwój elektroniki zaczynał decydować o sile narodowych gospodarek, okazała się niestety w znacznej mierze chybiona. Choć Gierek bronił jej jeszcze po latach i to argumentami… ekologicznymi, wskazując, iż budowa wielkiego kombinatu hutniczego miała na celu między innymi rezygnację z produkcji starych i całkowicie przestarzałych hut ulokowanych w centrach śląskich miast.

Kolejną, nieco zapomnianą inwestycją epoki Gierka (bo sfinalizowaną dopiero po jego upadku) było uruchomienie w Zakładach Mechanicznych „Bumar-Łabędy” produkcji nowoczesnych, jak na tamte czasy, czołgów T-72 na licencji radzieckiej.

Gierek i Josip Broz Tito

Gierek znany był na Górnym Śląsku i w Zagłębiu przede wszystkim dzięki 13-letniemu sprawowaniu urzędu I Sekretarza Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Katowicach. Jednak do gmachu przy ul. Jagiellońskiej nie przyjechał „w teczce”. Pracował tam już wcześniej, w latach 1949-1954 (w Wydziale Organizacyjnym). Szczególnie pamiętnym epizodem tego etapu jego kariery (i który nie pozostał bez wpływu na jej rozwój) było przekonanie przezeń w 1951 r. górników kopalni „Kazimierz-Juliusz” w Kazimierzu Górniczym do zakończenia strajku. Przyrzeczenie Gierka, że nie poniosą za strajk konsekwencji, złamano. Ci z nich, którzy byli członkami PZPR, zostali z niej karnie usunięci. W 1957 r. Gierek, już jako I sekretarz KW w Katowicach, publicznie ich za to przepraszał.

W katowickich czasach Gierka narodziła się jego (odwzajemniana) sympatia z jugosłowiańskim przywódcą Josipem Brozem Tito. Poznali się w 1964 r., kiedy Tito odwiedził Katowice.

Współpraca z Ziętkiem

„Śląsk pod rządami Edwarda Gierka wyrósł na najważniejszy region w Polsce. Wojewódzka organizacja partyjna, licząca 270 tysięcy członków, była najliczniejsza w całym PZPR” – pisze biograf Gierka Piotr Gajdziński. Według niego „trzeba przyznać, że w przeciwieństwie do większości szefów wojewódzkich struktur partii poczuł się bardziej gospodarzem regionu niż tylko namiestnikiem władz centralnych. I znalazł ludzi, którzy nie tylko byli zainteresowani rozwojem Śląska, ale do tego wiedzieli, jak to osiągnąć”.

Najważniejszym z tych ludzi był Jerzy Ziętek, za Gierka początkowo zastępca przewodniczącego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, następnie jej przewodniczący, a w końcu wojewoda śląski. Współpraca Ziętka i Gierka ułożyła się wyjątkowo harmonijnie. Zaowocowała szeregiem inwestycji i przedsięwzięć, między innymi budową katowickiego „Spodka”, infrastrukturą wypoczynkową w Beskidzie Śląskim, powstaniem Leśnego Pasa Ochronnego, utworzeniem Uniwersytetu Śląskiego czy nowoczesnymi jak na tamte lata trasami komunikacyjnymi jak „wiślanka” i „gierkówka”. Względny (na tle innych regionów Polski) dobrobyt na Śląsku legł u podstaw późniejszego, ogólnopolskiego mitu dobrobytu lat 70. PRL, zwanych dekadą Gierka.

czytaj więcej:

Blade Runner 2049 city

Wizje sprzed 90 lat. "Jedno miasto od Sosnowca po Zabrze"

Sosnowiec Ghetto liquidation

Kat zagłębiowskich Żydów nigdy nie stanął przed sądem

Michał Koterski w roli Gierka

„Gierek? W skali od 1 do 10? Minus jeden”

Odkrycie cmentarzyska w Strzemieszycach

Sensacja w Strzemieszycach. Co odkryto 90 lat temu?

760 lat lokacji miasta Czeladź

760-lecie nadania praw miejskich: Czeladź będzie świętować

Stan wojenny w Polsce 1981-1983

Rocznica wprowadzenia stanu wojennego. Tak było 40 lat temu

Jail 4712885 1920

Przedwojenne historie, czyli kryminalne Zagłębie 90 lat temu